AŞI NEDİR?

İnsan ve hayvanlarda hastalık yapma yeteneğinde olan virüs,bakteri vb. mikropların hastalık yapma kudretlerinden arındırılarak ya da bazı mikropların salgıladığı zehirlerin etkisinin ortadan kaldırılarak sağlam kişilere verilmesi için geliştirilen biyolojik maddelere aşı denilmektedir. Aşı, kişileri hastalıklardan ve hastalıkların kötü sonuçlarından koruyabilmesi için, sağlam ve risk altındaki kişilere uygulanmaktadır.

Oluşan antikorlar vücutta uzun süre kalırlar ve bu süre içinde aynı mikrop vücuda tekrar girerse ,bu mikrobun hastalık oluşturmasına fırsat vermeden ortadan kaldırılmasını sağlarlar. Herhangi bir aşının koruyucu etki gösterebilmesi için uygun yaşlarda ve uygun aralıklarla yapılması şarttır. Zira aşıların çocuklara hastalıklara yakalanma riskinin en yüksek olduğu dönemlerden önce yapılması gerekmektedir.

Başlıca aşı tipleri şunlardır;

Canlı aşılar: Aşı içerisindeki mikroorganizma canlı olmakla birlikte vücut için tamamen zararsız hale getirilmiştir. Verem,kızamık,kızamıkçık ve kabakulak aşıları buna örnektir.

Ölü aşılar: Aşıda kullanılan mikroorganizmalar öldürülmüştür. Ancak vücudu uyararak antikor dediğimiz koruyucu maddelerin yapılmasını sağlayacak özellikleri korunmuştur. Boğmaca aşısı buna örnektir.

Subünit aşılar: Aşıda kullanılan mikroorganizmalar öldürüldükten sonra parçalanarak,bu parçalardan vücudu uyararak koruyucu antikorların yapılmasını sağlayacak parçaları aşı yapımında kullanılmaktadır. Örnek olarak Hepatit B ve Grip aşıları verilebilir.

Toksoid aşıları: Bu tür aşılarda mikroorganizmaların kendileri kullanılmaz. Bazılarının ürettiği zehirler çeşitli kimyasal maddelerle işlenir ve hastalık yapıcı etkileri yok edilerek aşı yapımında kullanılır. Tetanoz ve difteri aşıları bu tip aşılardır.
Hepatit A Aşısı

Hepatit A aşısı gelişmiş ülkelerde sadece hastalığın salgın olduğu ülkelere seyehat edeceklere yapılır. Bizim ülkemizde hepatit A ile enfeksiyon oldukça sıktır. Bu nedenle kullanılan inaktive aşı 2 yaşından sonra 1 ve 6. aylarda uygulanabilir.


Hepatit B Aşısı

Hepatit B hastalığı aynı adı taşıyan etkenin neden olduğu, belirtisiz taşıyıcılıktan siroz ve karaciğer kanserine kadar değişen tablolarda görülebilen bir hastalıktır. Kullanılan aşı rekombinan aşıdır. Doğumda, 1. ve 6. ayda kas içine uygulanır. 5 yılda bir tekrar dozu yapılır. 3 doz aşı yetişkinlerde %90, çocuklarda %95 yeterli antikor yanıtı sağlar. Hepatit B ile temas sonrası veya taşıyıcı anne çocuklarında 0, 1, 2 ve 12. ayda aşı uygulaması yapılır. Son aşıdan 1-6 ay sonra antikor titresi kontrolu yapılır. Aşı sonrası %1 olguda hafif ateş, aşı yerinde ağrı oluşabilir. Aşı yapılmadan önce özellikle taşıyıcıları saptamak için test yapılması gereklidir.

BEBEK AŞILARI / Çocuk Felci Aşısı (OPV,IPV) 27-04-2006




Çocuk Felci Aşısı (OPV,IPV)

Çocuk felci özellikle geri kalmış ve gelişmekte olan ülkelerde önemli bir sağlık sorunudur. Hastalık etkeni poliovirüs tip I, II ve III’dür. İki tip aşı uygulanmaktadır. Birincisi toplum aşılamasında önemli olan ağızdan uygulanan canlı aşıdır. İkincisi ise kas içine uygulanan ölü aşıdır. 2, 4, 6 ve 18. aylarda, 4-6. yaşta DBT ile birlikte uygulanır. Son yıllarda OPV (canlı aşı) sonrasında 1.000.000 dozda bir paralitik hastalık oluşabildiği ve bu olay ilk dozlarda daha sık olduğu için, ilk 2 veya 3. dozun IPV (ölü aşı) olarak yapılıp, 4 ve 5. dozlarda OPV verilmesi önerilmektedir. Ayrıca OPV immun yetmezliği olanlara, bu durumdaki kişilerin sağlıklı yakınlarına, gebelere, yetişkinlere uygulanmaz

Kızamık, Kabakulak, Kızamıkçık Aşıları (MMR)

Kızamık, solunum yolu ile yayılan çok bulaşıcı, döküntülü bir hastalıktır. İlk altı ayda anneden bebeğe geçen antikorlar koruyucu olur. Bu antikorlar 2. altı ayda hızla azalarak kaybolduğu için bebek 6. aydan itibaren kızamığa duyarlı hale gelir. Gelişmekte olan ve geri kalmış ülkelerde kızamık hastalığı riski ilk yaşta da yüksek olduğu için 12 aylıktan önce aşılamada, antikor yanıtı az ve daha kısa süreli olmasına rağmen 9. ayda aşı uygulanır. Salgın durumlarında bu doz 6. ayda da yapılabilir. İkinci doz aşı 15 aylıkken kızamıkçık ve kabakulak aşısı ile birlikte verilir, 4-6 veya 10-12 yaşlarında tekrarlanır. Canlı aşıdır. Koruyuculuğu %97.5'dur.

Kabakulak damlacık yoluyla bulaşan, bir hastalıkdır. Canlı aşı kullanılır. 15. ayda ve 4-6 veya 10-12 yaşta kızamık ve kızamıkçık aşısı ile birlikte uygulanır. Koruyuculuğu %97.7'dir.

Kızamıkçık solunum yoluyla bulaşan döküntülü bir hastalıktır. Gebeliğin ilk üç ayında geçirildiğinde bebekte ciddi sorunlar gelişir. Canlı aşıdır. 15. ayda ve 4-6 veya 10-12 yaşta tekrarı uygulanır. Koruyuculuğu %99.2'dir. Aşı sonrası kızamığa bağlı 3-7. günde hafif ateş ve döküntü, kabakulağa bağlı 7-10. günde kulak önünde şişlik oluşabilir. Canlı aşı olduğu için gebelikte kullanılmaz.

Difteri-Boğmaca-Tetanos Aşıları (DBT)


Difteri hastalığında sorumlu etken Corynebacterium Diphtheriae’dir. Hastalık taşıyıcı veya hasta kişinin çevreye yaydığı damlacıklarla, solunum yoluyla bulaşır. Korunmada kullanılan aşı toksoid aşıdır. Boğmaca solunum yolu ile bulaşan, süt çocukluğu döneminde ağır seyreden, bulaşıcılığı oldukça yüksek bir hastalıktır. Korunmak için sorumlu etken olan Bordatella Pertusis’den elde edilen ölü aşı kullanılır. Bu aşının yan etkileri fazla olduğu için son zamanlarda daha az yan etkisi olan aselüler boğmaca aşısı geliştirilmiştir. Boğmaca aşısı sonrası ilk 48 saatte 40.5 derecenin üstünde ateş, şoka benzer durum görülebilir. Üç saatten uzun süren şiddetli ağlamalarda dikkatli olunmalı, gerekirse aşı programdan çıkartılmalıdır. Önceden havale geçirmiş çocuklarda aşı sonrası havale geçirme riski diğer çocuklara göre daha yüksektir. Bu nedenle havale nedeni bulunup tedavi verilene kadar aşı ertelenir. Tetanos Clostridium Tetani adlı etkenin sporlarının yara bölgesinden vücuda girmesiyle oluşur. Difteri de olduğu gibi hastalık tablosuna toksin neden olduğu için toksoid aşı uygulanır. Aşı sonrasında ilk 12-24 saat içinde aşı yerinde kızarıklık ve ağrı oluşabilir. Difteri, tetanos ve boğmaca aşısı (karma aşı) bebeklere 2, 4, 6 ve 18. aylarda kas içine uygulanır. Tekrar dozu 4-6. yaştadır. Daha sonra erişkin tipi difteri aşısı tetanosla birlikte 10 yılda bir uygulanır

Hemofilus İnfluenza Tip B Aşısı (Hib)

H.influenza tip B özellikle 5 yaş altı çocuklarda menenjit (beyin zarı iltihabı), pnömoni (zatürree), septik artrit (eklem iltihabı), epiglottit (hava yolunda ani kapanmaya yol açan bir hastalık), otitis media (orta kulak iltihabı), sinüzite (sinüs iltihabı) neden olan bir etkendir. Kullanılan aşı konjuge aşıdır. DBT ve OPV veya IPV ile birlikte 2, 4, 6 ve 18. aylarda kas içine uygulanır. Aşı sonrası ilk 12-24 saatte aşı yerinde kızarıklık, ağrı olabilir.

Su Çiçeği Aşısı (Varicella)

Su çiçeği de solunum yoluyla bulaşıcılığı oldukça yüksek bir hastalıktır. Hastalıktan korunmak için canlı aşı kullanılır. 12 aydan itibaren tek doz, kas içine yapılır. 13 yaş ve üstündekilere birer ay ara ile iki doz uygulanır. Aşı sonrası ilk 3 hafta içinde tek tük döküntüler ve hafif ateş görülebilir. Canlı aşı olduğu için gebelikte kullanılmaz.

Grip Aşısı (İnfluenza)

Grip özellikle kış aylarında sık görülen, kas ağrısı, ateş, öksürük, burun akıntısı ile seyreden bir hastalıktır. En önemli özelliği salgınlar yapması ve akciğer sorunları ile ölüme yol açabilmesidir. Aşı özellikle enfeksiyonun ağır seyretmesini önleyip, ölümleri azaltmaktadır. Aşı ile koruma %70, ölümü azaltma %80 oranındadır. Split aşı kullanılır. 6 ay-3 yaş arasında ½, 3 yaş üstünde tam doz uygulanır. 9 yaşına kadar ilk kez aşı yapılanlara birer ay ara ile 2 kez yapılmalıdır. Aşının her yıl tekrarı gerekir. Aşı sonrası aşı yerinde ağrı, kızarıklık oluşabilir. Kas ağrısı, ateş, halsizlik gibi bulgulara %1’den az olguda rastlanır.
Tüberküloz Aşısı (BCG)

Tüberküloz ile savaşta en geçerli ve etkin yöntem BCG ile aşılamadır. Deri içine uygulanır. İlk doz 1-3 aylıkken yapılır. 6, 11, 16 yaşlarında tekrarı önerilir. Bazı yayınlarda yenidoğan döneminde yapılan BCG'nin koruyuculuğunun yüksek olduğu yenileme gerekmeyeceği bildirilmekle birlikte henüz ülkemizde yukarıdaki program sürdürülmektedir. Herhangi bir nedenle ilk aşı 3. aydan sonra uygulanacak olursa öncesinde ppd (tüberkulin testi) yapılması, yanıt negatif ise uygulanması gerekir. BCG uygulandıktan 4-8 hafta içinde aşı yerinde kabarıklık, kızarıklık, daha sonra yara ve kabuklanma gelişir. 3-4. ay sonunda iz oluşur. Koruyuculuğu %50-77 arasında değişir. Aşıya bağlı yan etki olarak koltuk altında beze gelişimi olabilir. Bu olgularda tedavi gerekmez.